Avena tari Makedonia , trujal so lungo vakti keren buti an i Ungaria. Ko momenti sien Učo Direktori ko Romano Edukaciakoro fondi an i Budimpešta, fondi so si džovaplime bašo sa o sukcesia e Romane studentengoro ko europakere thema an o umalja tari edukacia. sar si te kerel pe buti avrial tari Makedonia te del pe suporto an i kreacia e avutnipaskje taro romane studentia an i Makedonia?
O pučiba si interesno soske panda na pučljum man korkoro. Ever rigatar na mangav te dav kliše džovapia ko standardo pučiba. Trujal so sim efta berša bukjaja avri tari makedonia nane man hoši kaj sium avrial olatar. I dinamika thaj i forma bukjake na mukhena man te dikhav sium li avri jali an i mli them.
Odova si odoleske so si amen jekh a jekh pharipa thaj o sistemsko diskriminacia thaj nainkluzia so si špharipa upra o dživdipa skone Romeske , si li ov hari jali but educirime thaj si li ov ki akaja jali aver eiropakiri them. me na sium an i gind kote akanutene mle angažmanea an o REF dav baro suporto an o avutnipa e romane studentenge. Odova si majanglal saval e aktivizmeske taro NGO sektori an i Makedonia.
O elan i thaj entuziazmo taro mle terne berša transformiringja n o profesionalno butikeriba soske mangava te ovav taro romano aktiviteto ko mlo čhani thajk timski. I diferencia ki akanutni mli pozicia si so sine an i makedonia angleder akana si man presia upral sako andi lačhi jali bilačhi decizia , notiriba jali iniciativa thaj šajdipa pobut e romane studentenge- siklenge.
Plus sebepi limitirime resursia , o REF nane ko šajdipoa te del sakone rodaripaske.
Odoleske mange akava si o majpaharo kotor tari buti , džanlipaja kaj anašavaja talentia thaj idnividue so keren te ikljon taro čorolipa thaj naperspektiva. Saste pakjava kaj o sukceso taro Romaversitas sebepi o angažmani o idee thaj buti taro buteder studentia ko sa akala berša.
O strukture taro Romaversitas si brendi ko iniciative kote o REF si but bahtalo odoleske faktea kaj ola si biathinale korkoroorganizirime o romane studentia , buvli kultura thaj kritično masa thaj aktivitetia.
Odova si o kvaliteti so keren pe but bare bukjaja thja savore barabutne. Pakajava kaj o kvaliteti thaj aktiviteti ko profiliriba akanutne thaj avutne gneracienge ka ovel konstantno nivelo najupre. Te havljarva. Našti premal o iniciative taro REF te ovav me donatori. E REF si le ple donatoria kote phanaja o lafia thaj plania an i edukacia e romane čhavenge. Me sar individua thaj direktori an o REF kerava zori ko plania te kerav len inventivno ko interes e romane jekhinake ko sa o 16 tehma taro aktiviteto.
Primarno resarin taro REF thaj o Roma versitas si te del suporto e romane studentnege ko thavdipa e studienge. odothar ikljol o koncepto thaj suporto taro REF so sublimatsko thaj operativno si phravde ideenge thaj inicijative sa e organizacienge an i sako them. I rolja taro REF te arakhel kontinuirime sistemsko suporto thaj doaktivizmi an o kvaliteti taro studentnsko aktivizmi ko nacionalno nivelo. Mangav te vakerav kaj o Romaversitas dikhava le sar funda e avutne akademsko Romane elitake so trubul korkoro te arakhel plo than an o makedonikano sasoitnipa, majanglal grupno thaj profesionalno džovaplipa ko anav ple jekhinake.
Ko odova segmenti sa dži kote sium an o REF mlo suporto thaj hazro barabutne aktivitetesle ko avutne romane lideria tari ekonomia, , nauka, politika thaj kultura ka ovav akate. O Romane aktivitetia si satr lokalno agjaar thaj nacionalno. Thaj sar asavke o interesia thaj faisalia trubul te rodel pe ko odova nivelo.
Sa o aver so avela sar identifikujmo problemi jali suporto taro internacionalno nivelo si pozitivno , numa bibahtake odova si but hari. O problemia si jekh a jekh thaj but specifično an o thaj avri taro pervazia jekhe themake. Odoleske but si naobjektivno thaj riziko te generalizirinen pe o romano pučiba jekhe pervazeske. But si naivno te mukhlem ko odova pervazia taro problematiziriba amare aktivitetnge sa akala berša, so aso mande sebepi o fakti i sasti energia thaj rodaripa si aso legitimiriba e internacionalno organizaciengean o romano pučiba. Si man dilema me dende džovapeske.
Te kerav len upral i funda taro nakhle idee thaj džanlipa taro aspekti e romane aktivitetezme jali tari progresia e aktivenge thaj trendia an o globalno plani. Pakjava kote akaja dilema si majbut maškar tumende , soske o nivelo taro nasiguriteto si panda majbaro. o ciklusia bare trampenge si but droma thaj buvljona ko relativno tikno vakti. I Romani studentsko populacia aso mande ka ovel la buteder motivacisko aktia diferenciaja taro anglutne generacie.
Odova na sikavav kaj sem pesimisto e avutnipaske kana si o romano pučiba , numa kontra odolestar te liparav kaj mlo udžariba si panda majbaro kana kerel pe lafi bašo džovaplipa tari intelektualno elita e Romengiri.
Majanglal mi idea si andruno meči te ovel panda majbaro taro okoba ko anglutne generacie taro romne lideria thaj akademcia, a aver rigatar kaj asavko aktiviteti ka ovel thaj avrial e romane intelektualno populaciakean i romani jekhin.
O vakti baši improvizacia thaj deiba suporto te na sine nakhlo , odova pohari nakhela thaj avel periodo kote o romane pučiba našti te izolirinel pe taro sa thaj o probleima an o sakodiveseskoro aktiviteti.I koordinacia , transparentnost . O kapacitetia, koordinacia thaj partner aktiviteto aver strukturencar ka ačhon motivo avutne generacienge , thaj ko odova trubul te dikhel pe sar pobuter šanse , a na sar problemiMe generaciake trubul sine sasti decenia te ovel aktivno thaj te sikljol te šaj havel so si amare idealia , idee thaj proektia so sine but izolirime, te na vakerav autistikane , ki paralela e bajraripaja e makedonikane sasoitnipaske. Miri poenta akate si kaj o romano zazruripa thaj problemia si kotor taro sarpogresi , an o amaro momenti, ko makedonikano sasoitnipa sar asavko trubul te rodel sistemsko faisalia thaj fidbek taro institucie (barabutne e aver jekhinencar).
Jekh decenia dena suporto e romane studentenge prekal diferentno forme suporto (stipendie, tutorstvo, čhibja , kompjuteria, proektia thaj aver). Sien li čale taro iniciative ko džiakanutno funkcioniriba taro REF rpograme kote so direktno jali indirektno den suporto? Save trampe šaj te udžaren pe an i studentnsko populacia?. Po desavo drom resel pe impresia kaj okova so sine nišani ko nakhlo vakti – nalačhe suprotime programia, duplirime aktivitetia, didferentno nasistemsko nivelo suporto šaj li te oven targeti taro amaro avutnipa?
Sar sako aver struktura agjaar thaj o Romaversitas trubul te čhivel strateško targeti thaj prioriteti ko plo aktiviteti. Si li odova kapaciteti bašo trampe athinel taro buteder faktoria thaj ambicie so čhivgja amari organizacia. Akate ka lav jekh momenti te vakerav desave nukre ssi ačhile sar phravde an i romani emapcipacia an i Makedonia. O politikano thaj civilno aktivizmi sine le lačho starti ko 90-to berša so bibahtake taro kolektivno dendo suporti transformiringja oe ko tine na impresirime strukture.
Mukhlja pe o momenti te kerel pe jekh ideologia e romane emanciapciake so palo odova fokusirinel pe sine ko interesia jekhe grupake jali individualno interesia. O kapaciteti taro Romaversitas ka ovel amjpakjavutne ko momenti kana ka iranel pe i grupno dimenzia tari organizacisko kultura ko aktiviteti. Te šaj resel pe dži ki odoja faza trubul te ovel tut saphravde romane intelektualcia , džanle ko buteder fromtia, so ka oven hazri te viktiminirinen ple personaleno interesia sebepši kolektivno interesia.
O Romane problemia si lokalno thaj nacionalno. Odoleske savke si o interesia thaj o faisalia so trubul te ikljol ko odova nivelo.
Sa aver avela sar idnetificirimo problemi jali suporto taro internacionalno nivelo so si pozitivno numa bibahtake na panda but kerdo. O problemia si but identično numa thaj but specifično ko thaj avri tari sako jekh them.
Odoleske but si bilačhe te generalizirinen pe o romano pučiba ko jekh pervazi. Nesar naivno mukhlem te ova čhivde ko pervazia e proble,menge amare interesenge ko sa akala berša aso o fakti so i sasti energia thaj zuralipa sine legarde ko legitimiriba e internacionalno organizacie ko pučiba taro romane problemia.
Trujal so sium avrial tari Makedonia, o profesionalno mlo aktiviteto anen man khere te ovav direktno informirimo bao o stiacia. Si man amala thaj familia kote angleder 2009 berš sine len majalčho dživdipa , thaj ko jekh nekobor olendar akana dživdinena olendar but polačho dživdipa. Okova so si alarmantno , a na salde ko Roma numa e saste sasoitnipaske si o nivelo tari natolerancia thaj nakontaktia maškar peste. O ekonomsko nabalansi maškar o dizutne si odokhare ilustririme , kote so majbaro ktor okolen so me džanava sine ki asvaki nesavi “maškarutni” klasa akana si ko agor e čorolipaja. O problemia dikhen pe na salde nafaisalkerde , o REF aso pli misia kerel džanlipa te šaj educirinela e Romen.
Numa fakti si kote asavko suporto na dela optimizmo thaj pakjiv ko desave individue soske ola ka oven i funda ko nevo kvaliteti džanlipaske thaj aktiviteto an o interes e avutne generacienge. O REF akale beršestar startujngja te favorizirinel pedagoško studie prirodno nauke thaj interdisciplinarno studie te šaj arakhel majšukar kvaliteti thaj konkurentnost ko diplomirime Roma. Trujal i alisar thaj o kvaliteti e studiengoro ačhol andi decizia e korkoro studentneske , kote prekal o aktivitetia taro Romaversitas reubulk te ovell le plo strateško drumo thaj kadrovsko politika aso o interes e romane integraciake.
O Romane studentia si len o magazini “Roma Index” an i situacia kana o Roma nane len paše pli romani fokusirimi media. Odova si o hango kana sikavel pe plo niami, notifikacia e problemenge thaj dživdipaskere situacie.Tumari percepcia si?
Miri percepcia si te ćhiven majbaro kotor . O hango taro tumaro niami o niamia e romane jekhinake, trubul te šunen savore- institucie, političaria, ekspertia, aktivvistia, mediumia. Odova nane te ovel but sa dži kote na tamikeren thaj te keren presia ki sasti gnd thaj rezoni an i thaj avri i romani jekhin.
Džanav kaj odova si but phare ko asavko sasoitnipa ekstraaktivno instituciencar thaj kontrolirime mediumia, numa džanav akj i Makedonia sine la pošukar periodia ko tamikeriba inkluzivno institucie thaj tromalo mediumsko than. P hango taro Roma Index si le šukar šansa te tamikerel gnd thaj stavi maškar o studentia, thaj ko olngere familie , dizutne thaj politikane partie.
Hulaven, organizirinen formalno thaj naformalno debate, forumia thaj mediumsko prezentacie kote so gndinen kote tumaro hango si importantno thaj respektirime Romaversitas thaj si le klar definirime resarin ki paralela ple strateško percepciencar ko suporto taro progresi e romane akademsko jekhinake.
Si li kava kapaciteto te šaj trampinel pe o status e Romengoro an i Makedonia? Kana kerel pe lafi baši internacionalno organizacia keraja lafi bašo internacionalno rpoblemi thaj faisali. Savo si tumaro džanlipa? Šaj li te kera lafi bašo barabutne problemia taro aspekti progres thaj suporto e romane studentenge? Kobor sien čale taro reslo an i makedonia taro aspekti taro normalno dživdipa jekhe romane familiake. So šaj adžikerel pe ko avutnipa fakti kote but problemia si nafaisalkerde. Sar šaj o REF te del suporto?
O REF si ki faza taro tamikeriba lungovakteskiri strategia ko periodi 2017-2031. Ko odova konteksti ko jekh o Romaversitas netvorko organizacie ka ovel jekh taro odola prioritentno modalitetia taro aktivizmi kote šaj anel nevo aktivizmo thaj ko jekh nevo standardi taro butikeriba.
O Romaversitas netvorko trubul te bajrol ko kvaliteti thaj presia, thaj majanglal sar laboratoria taro džanlipa thaj idee, profiliriba lidersko džanlipa thaj organizacisko jekhin taro lokalno than nacionalno nivelo. Anglutne notiringjum kaj sium čalo tari i Dekada baši inkluzia e Romenge. Odova sine proceso kote but siklilem proces kote i romani jekhin so našti sine te aktivirenl le ko agorutne 50 berša. I Inciativa 2020 si logično thavdipa e Dekadake , jali sar regionalno koordinacia e themenge so aspiririnen ko memvbripa an o EU.
Prekal akaja inicijativa reslem te ikera o buvljaripbaskoro fokusi thaj koordinacia an o regioni kana si an o targeti o romano pučiba.
Sium sine direktno konektirime thaj involvirime ko deiba akale incijativake džanlipaja kaj o thema taro amaro regioni nane len jurisdikciakere mehanizmia baši koordinacia e membrencar tari Europakiri Unia ko pervazia tari EU pervazi e Romane Integraciake.
Okova so si prioriteti e inicijativake 2020 si te kerel pe majzorale institucionalno idetnofikacia thaj kapacitetia e romane klasifikaciake ko sa o thema kandidatia. Aso o džanlipa e Dekadaja , sa o thema an o regioni akceptiringje javno politika bizi desavi seriozno debata, soske avdive, isi but tikne stavke an i implementacia e romane strategiake taeo themakoro budžeto. I idea e 2020 inicijativake si ko akava peridoi , romane fokus te resen kapacitetia thaj mandatia e implementaciake e romane strategiake finansirime taro themakere budžetia thaj IPA fodnia tari EU. Isi buteder teme so mangava tediskutirina amare studentencar sebepi limitirime than , bibahtake našti te sikavav len akate. Pakjava kaj ka ovel man šajdipa te dikhav man thaj te ovel man dialog e romane studentencar taro desave aktivitetia taro Romaversitas a ko maškarvakti tumare drabarutne kamav lenge sukcesialo studiriba thaj ko vakti diplomiriba.
