Home Uncategorized So si 8-to Mart thaj ko si i Klara Cetkin ?

So si 8-to Mart thaj ko si i Klara Cetkin ?

2
0

Klata Cetkin (biami Ajsner , ko 5 juli 1857 – 20 juni 1933 berš) germansko marksistikano teoretičari, aktivisto bašo džuvljakere niamia. An o 1911 berš organiziringja o avgo Internacionalno dive e džuvljakoro.

Dži ko 1917 berš sine aktivno an i Socialdemokratsko partia an i Germania , palo odova geli ki Biathinali socialdemkratsko partia an i Germania (USPD)  thaj ko olakoro agorutno left rig , Unia Spartakus, akaja partia palo akava uli Komunistikani Partia an i Germania (KPD), so sine an o Rajhstag ko thavdipa tari Vajmarsko Republika taro 1920 dži ko 1933 berš.

 

I Cetkin si biami sar Klara Ajsner an o Viderau, gav an i Saksonia  akana kotor tari komuna Konigshein – Viderau. Olakoro dat o Gotfrid Ajsner sine nastavniko thaj bašavel sine orgula an i khangiri, so sine prekal religia protestanto, a olakiri daj i Josefina Vital Ajsner avel tari buržoasko familia taro Lajpcigthaj sine uče educirimi.

 Studiribaja te šaj ovel nastavniko i Cetkin  buvljragja konekcia e organiyaciaja bašo džuvlja an i Germania taro 1874 berš. an o 1878 berš geli ki Socijalističko bukjarni partia an i Germania (Sozialistische Arbeiterpartei, SAP). Akaja partia sine fundirimi an o 1875 berš kana fuziringje pe duj anglutne partie : Sasti asociacia taro germansko bukjarne formirimi taro Ferdinand Lasal thaj Socialdemokratsko bukjarni partia an i Germania taro Avgust Bebel thaj o Vilhejm Libkneht. An o 1890 berš sine anavkerdi an i moderno verzia sar Socialdemokrtasko partia an i Germania (SPD).

Sebepi o namukhipa taro socialno aktivitetia an i Germania dende taro Bizmark  an o 1878 berš , i Cetkin džala an o Cirih ko 1882 berš thaj palo odova an o egzil ko Pariz. Ko odova vakti ko Pariz kelgja importantno rolja ko fundiriba socijalistikani grupa Socijalistikani internacionala. Oj ko jekh lelja o anav taro olakoro kamlo o rusko revolucioneri Osip Cetkin, kasaja sine la duj čhave murša o Kostja thaj o Maksim. O Osip mulo an o 1889 berš. Palo odova i Cetkin sine an i prandin e umetnikojaGeorg Fridrih Cundel, deš thaj ofto berš poterno olatar taro 1899 dži ko 1928 berš.

An o SPD i Cetkin barabutne e Roza Luksemburg olakiri paše amalin thaj persona kaste sine la pakjiv sine jekh taro šerutne figure an o akaja revolucionerno partia. An i debata bašo revizionizmi ko starti taro 10-to veko barabutne e Luksemburg kergje atako an o reformatosrsko teze taro Edvard Bernštajn.

I Cetkin sine but zainteresirime an i politika e džuvlenge kote kerel sine maripa bašo maripa ko jekhipa thaj šajdipa e džuvlja da te ovel la niami ko sa. Oj buvljargja o sociodemokratsko procesi e džuvlenge an i Germania taro 1891 dži ko 1917 berš kergje edicia e džuvljakere gazetake taro SPD Die Gleichheit (Jekh a jekhipa). An o 1907 berš uli lideri e nevekerde “džuvlajno ofiso” taro SPD. Oj kergja o “Internacionalno dive e džuvljake” an o 8 mart 1910 berš, kote kergja i idea an o Kopenhagen kote palo odova ulo pendžardo sar Ungdomshuset.

Ko vakti taro Jekhto Lumiakoro maripa o Cetkin barabutne e Karl Libkneht, Roza Luksemburg thaj aver bare političaria taro SPD irangje i politika bašo Burgfrieden (pakti e govermentea dejbaja lafi kaj nane te keren atakia ko thavdipa e maripaske). Maškar o aver mujalmaripaskere aktivitetia , i Cetkin organiziringja internacionalno socijalistikani antimaripaskiri džuvljani konfederacia an o Berlin an o 1915 berš. Sebepi olakere antimaribaskoro stavi , oj sine phanli nekobor droma ko thavdipa e maripaske.

An o 1916 berš i Cetkin sine jekh taro fundavutne e Uniake Spartakus thaj Biathinali socialdemokrtasko partia an i Germania (USPD), so hulavdili tari olakiri majpurani partia an o 1917 berš ,SPD sar protesti ko olakoro maripaskoro staviAn o januari 1919 berš pali germansko noemvrisko revolucia taro anglutno berš, sine fundirimi i KPD (Komunistikani partia an i Germania); ko jekh i Cetkin sine membro e partiakoro taro 1920 dži ko 1933 berš an o Rajhstago.

Oj kergja jekh intervju e Leninea BAŠO ” Džuvlengoro pučiba” an o 1920 berš.

Dži ko 1914 berš i Cetkin sine membro an i centralno kancelaria taro KPD; taro 1927 dži ko 1929 sine membro an o Centralno komiteti e Komunistiknae internacionalake (Kominterna) taro 1921 dži ko 1933. An o 1925 berš alusardi si sar prezidenti e germansko levičarenge solidarno organizacia Rote Hilfe. An o avgusto 1932 sar spikeri an o Rajhstago prekal o staži oj akaharda e nacia te kerel maripa mujal o nacionalsocializmo.

Kana o Adolf Hitler thaj oleskiri Nacionalsocialistikani bukjarni partia lelja o legaripa, , i Komunsitikani Paria e Germaniakiri na mikhle te keren buti an o Rajhstago an o 1933 berš. I Cetkin geli an o agzili agorutno drom, akava drom an o Sovetsko Unia. Oj muli odori ko Arhenagelskoe, paše an i Moskva an o 1933 berš. kana sine la 76 berša. Oj sine parumi an i nekropola ko Kremlinsko kale an i Moskva.

 

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here