O baro poeto thaj panda majbaro askeri bašo liberta sine mudardo ko pašipa e dizjake Granada an o 1936 berško vakti tari Špansko nacionalno mariba. Ov kergja uštipa mujal o fašizmo thaj sa okova so ka ovel beršencar napalal: mujal totalitarizmo, tirania, namangipa, kote akava baro manuš našti sine te dikhel. Bašo liberta bašo mangipa.
Aso desave informacie o federiko an o korkoro akti taro mudaripa – egzekucia dikhibaja pire dželato an o jakha recitiringja akala stihia:
„So si manuš bizi liberta, o Mariana?
Sar te mangav tut kana na sium libero?
Sar te dav tut miro ilo, kana nane miro?”
O fašizmo sine aktuelno daravipaja kote so resel pe sine peraviba e dizutnenge. A kana i dar ka khuvel an o manuš an i godi odolea kerel leske limiti. P manuš na dikhel majdur pestar thaj tari priri egzistencia.
O nacistia ki desavi forma taro manuša kerena sine dživde robia kote sar so o Lorka vakerela , nane len pobuter piro vilo, thaj nekaske te den piro vilo. Akale pendžarde poeteske odova majbut kerel le sine bibahtalo. Ov na daral sine taro čorolipa, numa so našavel peste korkoro , o hoš o mangipa thaj empatia. Taro našaviba o vilo – odova so si majmoldime so šaj našavel thaj so majmoldikane thaj taro dživdipa.
Me džav taro miro drom
nadžanlipaja kaj kamava tut
Nadžanv save si ture jakha
Tire bala, tire vasta
numa an o čelat panda thabljol mange
but lačho čumiba tari peperuga
(„Madrigal“, 1919)
Baši oleskiri naakcepcia o dživdipa bizo mangipa fakti si so palo iraniba tari USA kana formiringja pe i Špansko republika an o 1931 berš. Ov tegani dikhela sine kaj an i kapitalistikani them dživdinel pe bizo mangipa – thaj o manuša akate dživdinen salde e lovenge thaj palo piro baro bokhalipa palo barvalipa. Sar piro politikano ideali lela tegani o reslo socializmo – so sar fundavutno targeti si o manušikano dživdipa thaj o liberta thaj sa okova so si an i odoja konekcia.
An i Špania pali i viktoria taro socialistia reslja funkcia direktori an o studentsko travel teatro an i Špania thaj kerel sine te buvljarel i kultura. Sikavibaja špansko klasike implementirinel pe sine i idea tari socialno rolja an o teatro.
Ki oleskiri tikni thaj impresuvno gili ” Dži dikhiba” o Garsia Lorka konektirinel sa o periodia taro jekh manušikano dživdipa-. Sikavel oleskoro agor (“Te muljum..”)thaj anglohavljarela oleskoro starti (“…mukhen o balkon putardo”). O putardo balkono ilustririnela i percepcia an i lumia – mangin te džal majodoribg o dživdipa thaj o mangipa . Agjaar ki desavi forma o Lorka dikhela sa i sasti dživdipaskiri filozofia sikavel ko nekobor strofe. I gili salde agjaar dikhel pe kaj si pesismistikani . trujal so i tematika si meriba oj si optimistikani gili. Sar oleskoro meriba. O fašistia tegani mudargje salde e manuše, a i idea ačhili dživdi. Oj našti merela soske trubul liberta e manušeske ko jekh sar so si em o kamlipa!
